“Akrabâya
hakkını ver, yoksula ve yolda kalmışa da. İsrâf ederek saçıp-savurma” (İsrâ 26).
Tüm
insanlar Hz. Âdem ve Havvâ’da birleşirler, bu nedenle de tüm insanlar aslında
akrabâdırlar. Bu da, herkesin kökeni aynı ana-babaya dayandığı için,
yaratılışça “kimsenin kimseden daha üstün olmaması” anlamına gelir. Çünkü Allah
katında üstünlük sâdece takvâdadır. Peygamberimiz Vedâ Hutbesi’nde şöyle
demiştir: “Ey insanlar!; biliniz ki Rabbiniz birdir, atanız
da birdir. Hepiniz Âdem’densiniz, Âdem de topraktandır. Arap’ın Arap olmayana,
Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, siyahın beyaza hiç-bir üstünlüğü yoktur.
Allah katında üstünlük ancak takvâ iledir”. Yüne bu
nedenle Peygamberimiz, akrabâ ile ilişkilerini kesenleri ağır bir
dille uyarmış ve “akrabâlık bağlarını koparan cennete giremez”
(Buhârî, Edeb, 11) demiştir. Bu konuyla ilgili Kur’ân’da şöyle denir:
“Ey
insanlar!; sizi tek bir nefisten yaratan, ondan eşini yaratan ve her ikisinden
bir-çok erkek ve kadın türetip-yayan Rabbinizden korkup-sakının. Ve (yine)
kendisiyle, birbirinizle dilekleştiğiniz Allah’tan ve akrabâlık (bağlarını
koparmak)tan sakının. Şüphesiz Allah, sizin üzerinizde gözeticidir” (Nîsâ 1).
Akrabâlık
insanın kaderidir. Târih boyunca insanlar hep akrabâlarıyla birlikte olmuş yada
yakın durmuşlardır. Böylece hem emniyet, hem dayanışma, hem de sevgi ve ünsiyet
hâsıl olmuştur. Tabi çeşitli nedenlerle akrabâların birbirlerine düşmesi ve
birbirlerinden uzaklaşmaları da yaşanmış ve hattâ birbirleriyle savaşmışlardır
da. Aynı-şekilde, gönderilen tüm peygamberler akrabâlarının çoğu ile ters
düşmüş ve çatışma yaşamışlardır. Kanımca peygamberlerin hepsinin hicret
yaşamalarının bir nedeni de budur. Hz. Îsâ bu konuda şöyle demiştir: “Size
doğrusunu söyleyeyim, hiç-bir peygamber kendi memleketinde kabûl görmez” (Luka
4:24). Zîrâ hem köşe-başlarını tutmuş olanlar hem de akrabâlar, gerek
dümenlerinin bozulmasından gerekse kıskançlıktan dolayı peygamberler kendi
memleketlerinde ya uzun süre yada hiç peygamberlik yapmamışlardır.
Akrabâlık
bağı hiç-bir zaman, modernizm ile birlikte ama özellikle 2. Dünyâ Savaşı ve
90’lı yıllarda ABD’nin tek-kutuplu kalmasıyla birlikte bu derece kopmamıştı ve
akrabâlar hiç-bir zaman birbirlerinden bu derece uzaklaşmamıştı. Türkiye’de de
70’lerde başlayan kentleşmeyle birlikte, post-modern süreç, 15 Temmuz
kalkışması ve korona süreciyle, hem akrabâlar hem de konu-komşu ve genel
anlamda tüm insanlar birbirlerinden kopmuş ve uzaklaşmışlardır. Üstelik,
insanlar bu durumdan kanımca çok da rahatsız değillerdir.
Modern insan başta
Allah olmak üzere, âhiretten, cennetten, gaybtan, vahiyden, peygamberden, din’den
ve İslâm’dan kolayca kopmasının sonunda akrabâlardan da kolayca
kopmuştur-kopmaktadır. Modern insan ana-babanın ve daha yaşlı ataların, hanımın
ve kocanın, akrabâlığın, kardeşliğin, evlâdın, torunların, komşuluğun,
arkadaşlığın, dostluğun, öğretmenin, talebenin, doğal, normâl ve fıtrî olanın,
toprağın, denizin, ormanın, bitkinin, paranın, hayvanın, havanın, zamânın,
bilginin, bilincin, îmânın ve sâlih amelin kıymetini ve değerini hiç bilmiyor.
Çünkü bambaşka şeylere değer veriyor. Modern insanın ana-baba ve çocukları, komşuları,
arkadaşları ve akrabâları arasındaki ilişkileri çoğunlukla pürüzlü hâle gelmiştir.
Çünkü modernizm insana sûnî bir dayanak oluyor, tüm ihtiyaçlarını karşılıyor ve
“hiç-bir şeye ve hiç kimseye ihtiyâcın yok” mesajını veriyor. Modern insan da
bu tuzağa düşerek tüm değerlerinden uzaklaşıyor ve kopabiliyor. Hâlbuki
modernizm insana hem gerçek anlamda hiç-bir şey veremez, hem de insanın gerçek
ihtiyaçları olan sevgiyi veremez, merhâmeti gösteremez ve sağlam bir dayanak
olamaz.
Lâkin modernizmle ile birlikte artık modern
insan için dînin, mânevîyatın ve değerlerin bir önemi kalmamıştır. Modern
insanın kendini adayabileceği bir değeri yoktur. Haz ve zevk içinde yaşamak
düşüncesi ve tutkusu modern insanı değerlerinden uzaklaştırmış ve bu bağlamda
insanları bir-araya getiren bayramları, zekat, infâk ve kurban ile yapılan
paylaşmayı umursamaz hâle getirmiştir. Akrabâyı, eşi-dostu ziyâret ederek
muhabbeti sürdürmek, bir-arada olmak, özlem gidermek düşüncesi modernizmin tüm
Dünyâ’ya yayılması ve hâkim olmasıyla birlikte artık neredeyse kaybolmaya yüz
tutmuştur. Eskiden bayramlarda ve düğünlerde arka-arkaya gelerek evi ve
mekânları dolduran ve neşe getiren misâfirlerden ve ziyâretçilerden artık ses
çıkmamaktadır. Çünkü bayramlar artık
tâtil olarak düşünülüyor. Oysa bayramlar, aktif şekilde yakınlarla-akrabâlarla
bir-araya gelmek ve ziyâretlerde bulunmak, paylaşımlar yapmak içindir. Bayramın
ne demek olduğunu unutanlar, akrabâ ve eş-dost ile hasret gidermenin değil,
dokuz günlük bayram tâtilini geçirirken yaşayacakları zevklerin ve hazların
özlemini çekiyorlar. Artık bayramlar,
tâtile çıkarak denize, yazlığa, otellere, mâvi tura ve gezmelere gitmek ve
ana-babadan, eş-dosttan-akrabâdan uzaklaşarak “kafa dinlemek” anlamına geliyor.
Artık
akrabâlık “olmasa da olur” olarak görüldüğü için akrabâların birbirlerinden hiç
haberi olmamaktadır. Oysa Allah mîras bölüşümünde bile akrabâların da orada
olmasını ve onlara da bir şeylerin verilmesini emreder. Böylece akrabâlar
arasında yakınlığın devâmının sağlanması beklenir:
“(Mîrâsı)
bölüşme sırasında akrabâlar-yakınlar, yetimler ve yoksullar da hazır olursa,
onları ondan rızıklandırın ve onlara güzel (mâruf) söz söyleyin” (Nîsâ 8).
“Sizden birinize ölüm gelip çattığı zaman,
eğer geride bir hayır (mal) bırakmışsa, anaya, babaya ve yakın akrabâya bilinen
(uygun, meşrû) bir tarzda vasiyette bulunması -Allah’a karşı gelmekten
sakınanlara bir hak olarak- size yazıldı (farz kılındı)” (Bakara 180).
Akrabâlar-yakınlar sâdece mîras taksimini
seyretmeye gelmiyorlar oraya. Hakları olan malı almaya geliyorlar. Zîrâ mîras
zenginlikle ilgilidir ve zenginlerin mallarında fakirlerin hakkı vardır:
“(Mîrası)
Bölüşme sırasında akrabalar-yakınlar, yetimler ve yoksullar da hazır olursa,
onları ondan rızıklandırın ve onlara güzel (mâruf) söz söyleyin” (Nîsâ 8).
“Bundan sonra
îman edip hicret edenler ve sizinle birlikte cihad edenler, işte onlar
sizdendir. Akrabâlar Allah’ın Kitabına göre, birbirlerine (mîrasta)
önceliklidir. Doğrusu Allah her-şeyi bilendir” (Enfâl 75).
Bu âyetlere dayanarak bir-gün bir akrabâ
meclisinde; “mîrasta sâdece ölen kişinin çocuklarının değil, akrabalarının ve
yoksulların da hakkı vardır” deyince, orada bulunanlar espri yaptığımı
zannettiler ve gülüştüler. Böyle bir şeye hiç ihtimâl vermiyorlardı çünkü.
Hâlbuki bırakın akrabâyı, İslâm’da kölelerin bile mîrasta hakkı vardır.
Modernite ve kentleşme, akrabâlık-bağını yok
ederek insanları yalnızlaştırdı ve pısırıklaştırdı. Modernizm -güyâ- insanı
hiç-bir şeye ve hiç kimseye muhtâç olmayacak duruma getirmiştir. Hâlbuki insan,
târihte hiç olmadığı kadar, bankalara ve servet-sâhiplerine muhtâç hâle
gelmiştir. Çünkü insanın en büyük mahrûmiyeti, Allah’a, âhirete, dîne, vahye,
peygamberlere, insana ve akrabâlara muhtâç olmama durumuna gelmesidir.
Allah, akrabâlık bağlarının koparılmasına
“bozgunculuk” der:
“Demek,
iş-başına gelip yönetimi ele alırsanız hemen yeryüzünde fesad (bozgunculuk)
çıkaracak ve akrabâlık bağlarınızı koparıp parçalayacaksınız, öyle mi?” (Muhammed 22).
Allah’a îman edip itaat ettikten sonra
ana-babaya ve akrabâ ve eşe-dosta güzellikle davranmak emredilir ki bu,
“yapılacaklar” listesi arasında en ön sıralardadır:
“Allah’a
ibâdet edin ve O’na hiç-bir şeyi ortak koşmayın. Anne-babaya, yakın akrabâya,
yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolda
kalmışa ve sağ ellerinizin mâlik olduklarına güzellikle davranın. Çünkü, Allah,
her büyüklük taslayıp böbürleneni sevmez” (Nîsâ 36).
Allah fâsıklığın ve haddi aşmanın bir
nedeninin de akrabâlık bağlarının koparılması olduğunu söyler:
“Nasıl
olabilir ki!.. Eğer (müşrikler) size karşı gâlip gelirlerse size karşı ne akrabâlık
bağlarını, ne de sözleşme hükümlerini gözetip-tanırlar. Sizi ağızlarıyla hoşnut
kılarlar, kâlpleri ise karşı koyar. Onların çoğu fâsık kimselerdir” (Tevbe
8).
“Onlar (hiç)
bir mü’mine karşı ne akrabâlık bağlarını, ne de sözleşme hükümlerini gözetip
tanırlar. İşte bunlar, haddi aşmakta olanlardır” (Tevbe 10).
Akrabâlar ille de birbirleriyle evlenmek
zorunda değillerdir elbette ama akrabâ evliliğinin kötülenmesi de akrabâları
birbirlerinden uzaklaştırdı ve kopardı. Akrabâ evliliğinde, çocuğun sakat
doğması meselesi, “evlenmesi yasak ve haram olmayan akrabâların evlenmesinden”
dolayı değil, akrabâların birbirinin çocuklarını bebekken emzirmeleri ile
çocukların süt-kardeş olmaları ve ileride, akrabâ olan bu süt-kardeşlerin evlenmeleri
nedeniyledir. Sakat doğum akrabâ olsun-olmasın herkeste olabilir. Fakat
süt-kardeş evliliklerinde çocuğun sakat doğması yada olması çok olasıdır.
Apartmanlar da akrabâlığı koparan
etkenlerden biridir. Çünkü mekânlar da birbirine akrabâ olur. Meselâ Anadolu’da
duvar ortak kullanılırdı ve evler akrabâ olurlardı. Apartman dâireleri ise
birbirlerine karşı buz gibi soğukturlar.
Hayvanlar
ve bitkiler arasında da akrabalıklar vardır. Hayvanlar arasında meselâ
kedigiller adıyla köpek, kurt, kedi, aslan, kaplan, çıta, leopar vs. akrabâ
kabûl edilir.
Kelimeler
arasında bile akrabâlıklar olur. Meselâ Kur’ân’da eş-anlamlı kelimelerden
ziyâde akrabâ kelimeler vardır. Akrabâlık varlığın kaderidir. Çünkü her-şeyi
Allah yaratmıştır. Yaratılan, en azından Yaratan’dan ötürü sevilir.
Akrabâlık çok önemlidir elbette ama “en
önemlisi de değildir. En önemlisi
“Allah’a olan bağlılık”tır. Bu nedenle İslâm’da, dâvâya karşı çıkan en
yakınlara bile sırt dönmek vardır. Bu bağlamda ana-babadan, eş-dosttan,
hısım-akrabâdan ve çoluk-çocuktan bile uzaklaşmak-ayrılmak-kopmak vardır.
Kıyâmet günü ise zâten kimsenin kimseye faydasının olmayacağı gündür:
“Ne yakın
akrabâlarınız ne çocuklarınız, kıyâmet günü size bir yarar sağlar. (Allah) sizin
aranızı ayıracaktır. Allah yaptıklarınızı görendir” (Mümtehine 3).
Modern insan için âilenin, eşin, dostun,
akrabânın, dolayısıyla görüşüp-konuşmanın ve dayanışmanın pek de bir önemi ve
değeri kalmamıştır. Artık kuzenler bile birbirlerini tanımamaktadır. Herkes,
modernizm tarafından iğdiş edilmiş olduğu için “kafasına göre” takılmaktadır.
Allah’ın birleştirilmesi istenen akrabâlık
bağları koparılmıştır. Bunun çok da uzak olmayan bir vâdede bedeli ortaya
çıkacaktır.
En doğrusunu sâdece Allah bilir.
Hârûn Görmüş
Hazîran 2024
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder